แสดงกระทู้

This section allows you to view all posts made by this member. Note that you can only see posts made in areas you currently have access to.


รับซื้อเพชร

รับผลิตอาหารเสริม

ทางเว็บไม่อนุญาตให้โพสโฆษณา ประชาสัมพันธ์ใดๆ ทั้งสิ้น ที่ไม่เกี่ยวข้องกับเนื้อหาในเว็บไซต์ หากพบทางเว็บจะทำการลบทันที


Messages - ฮักล้านนา

หน้า: [1] 2 ... 38
1
ภาพเจดีย์ เชียงยัน วัดเชียงยัน เมืองลำพูน

มีเจดีย์องค์หนึ่งถ้าไม่ตั้งใจไปชมจริงๆ จะไม่ได้เห็นเพราะเป็นจุดลับตาจากนักท่องเที่ยว เจดีย์องค์นี้มีชื่อเรียกกันว่าเจดีย์เชียงยันตั้งอยู่ในเขตสังฆาวาสด้านทิศเหนือขององค์พระธาตุหริภุญชัย ลักษณะเป็นเจดีย์ก่ออิฐทรงปราสาท 5 ยอด นักประวัติศาสตร์ศิลปะหลายท่านกำหนดอายุของ
เจดีย์องค์นี้ ในราวพุทธศตวรรษที่ 19 ส่วนประติมากรรมปูนปั้นประดับองค์เจดีย์นั้นสันนิษฐานว่า น่าจะเป็นงานซ่อมในราวพุทธศตวรรษที่ 20-21
และน่าจะเกิดขึ้นพร้อมกับการปฏิสังขรณ์องค์พระธาตุหริภุญชัย ไม่ยุคไดก็ยุคหนึ่งเพราะมีรูปแบบศิลปะสถาปัตยกรรมอยู่ในช่วงเวลาเดียวกัน
เจดีย์เชียงยัน มีการประกาศในราชกิจจานุเบกษาขึ้นทะเบียนตามพระราชบัญญัติโบราณสถานโบราณวัตถุศิลปวัตถุและพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ
พศ 2508 เมือวันที่ 30 ตุลาคม 2522 เล่ม 96 ตอนที่184 ในภาพเก่าภาพนี้เป็นภาพเจ้าพระยาวงษานุประพัทธ์ ผู้ตรวจราชการมณฑลพิษณุโลกและมณฑลพายัพ ถ่ายรูปยืนใกล้กับเจดีย์เชียงยันภาพนี้ถ่ายไว้ปี พศ 2459 หรือเมื่อ 103 ปีผ่านมาแล้ว

สำเนาภาพจากหอจดหมายแห่งชาติ
ขอขอบคุณภาพและประวัติหมายเหตุหริภุญไชยและภาพเก่าเล่าเรื่องเมืองลำพูน

เครดิต เล่าเรื่องเมืองล้านนา, เรื่องเล่าล้านนา

2
เทวดาในมุมหนึ่งของหอพระแก้ว

3
หอพระแก้วร้าง
โบสถ์พระแก้ว ที่เมืองเชียงใหม่
ตอนนี้รื้อเสียแล้ว ถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2443-2446"
หอจดหมายเหตุแห่งชาติ

ภาพมุมกว้างจะเห็น ภาพเทวดาปูนปั้นหลายมุม
ตอนนี้มีหลักฐานอาคาร
เดินดูได้ที่ ใต้ฐานศาลากลางเก่า ครับ

.ปัจจุบัน คือ ...ที่ตั้งศาลาจังหวัดเชียงใหม่ (หลังเดิม)
จากหลักฐาน แผนที่เมืองนครเชียงใหม่
ที่พระวิภาคภูวดล (แมคคาร์ธี)
ทำไว้เมื่อราว พ.ศ. ๒๔๔๐ นั้น
ที่ตั้งคุ้มหลวงกลางเวียง คือ
บริเวณที่เป็นโรงเรียนยุพราชวิทยาลัย ในปัจจุบัน
ส่วนที่ศาลา รัฐบาลมณฑลพายัพ
ที่ได้ใช้เป็นศาลากลางจังหวัดเชียงใหม่ ต่อมานั้น

บริเวณนั้น เดิมเป็น หอพระแก้วร้าง
สร้างติดกับวัดอินทขิล(วัดที่อยู่กลางถนน)
ซึ่งว่ากันว่า พระเจ้าติโลกราช
ได้โปรดให้จำลองแบบโลหะปราสาท
จากกรุงลังกา มาสร้างขึ้นด้วยไม้
เพื่อประดิษฐานพระแก้วมรกต และ พระแก้วขาว
ก่อนที่จะอัญเชิญ
ไปประดิษฐานไว้ที่ วัดเจดีย์หลวง

ภาพเก่าในอดีตของ -หอพระเเก้วร้าง

-ในภาพ-พังทรุดโทรมมากแล้วแต่
มองเห็นเทวดาปูนปั้นตัวใหญ่ คล้ายเทวดาวัดเจ็ดยอดชัดเจน
ขอบคุณภาพจาก Disapong Netlomwong
คำบรรยายตามภาพ บอกว่า
"รูปโบสถ์พระแก้วที่เมืองเชียงใหม่
ตอนนี้รื้อเสียแล้ว ถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2443-2446"
หอจดหมายเหตุแห่งชาติ

4
ภาพเก่าเมืองลำปาง
.
การก่อสร้างสะพานรัษฎาภิเศก เมืองลำปาง ในช่วงฤดูน้ำหลาก เมื่อเดือนกรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๖๐
.
ที่มา : ครบรอบ 100 ปี เหตุการณ์เงี้ยวก่อการจลาจลในมณฑลพายัพ พ.ศ. 2445

ที่มา เฟสบุ๊ค ห้องสมุดเสาจินดารัตน์

5
เมื่อมาถึงเมืองพะเยา เจ้าพญาผู้เป็นมัคคุเทศก์ ไปเเจ้งข่าวการมาของเราให้เจ้าเมืองรู้ และจัดให้เราพักที่ศาลยุติธรรม แต่หลังคารั่ว จึงต้องไปพักในศาลา ใกล้ประตูเมืองทางทิศใต้

เป็นการดีกว่า หากไปพักแรมใกล้วัดนอกเมือง เพราะระหว่างที่เราอยู่ ต้องไปตักน้ำในบ่อที่เดินผ่านตอนเข้าประตูเมืองมา น้ำที่ตักจากบ่อเพียงแห่งเดียวในเมือง มีกลิ่นเหม็น ดื่มไม่ได้ ส่วนแม่อิงที่ไหลรอบตัวเมืองนั้น ดูเหมือนท่อน้ำทิ้ง มีสีดำ เป็นโคลน และเต็มไปด้วยสิ่งปฎิกูล กระเเสน้ำไหลเอื่อยจนเกือบนิ่ง

ในตอนเช้า เราไปพบเจ้าเมือง ผู้มีตำแหน่งเป็นเจ้าหลวง ท่านเป็นชายชราท่าทางสุภาพ ต้อนรับด้วยมารยาทดียิ่ง และชวนเราพูดคุยถึง ๑ ชั่วโมงเต็ม ท่านบอกว่า ชาวเมืองละคอรเป็นคนฟื้นเมือง และเมืองก็ขึ้นต่อเมืองละคอร พะเยามี ๔๘๒๐ หลังคาเรือน ในเมืองมี ๓๐๐ หลังคาเรือน แต่ละหลังมีคนอาศัย ๘ คน ดังนั้น จำนวนประชากรทั้งหมดคือ ๓๘๕๖๐ คน กล่าวว่า นาในที่ลุ่มได้ผลผลิต ๑๐๐ เท่า นาบนที่ดอนได้ผลผลิต ๘๐ เท่า แต่ก็ขึ้นอยู่กับว่า น้ำท่วมหรือฝนแล้ง

หลังจากเจ้าหลวง เล่าตำนานทางพุทธศาสนาที่ได้ฟังมาก่อนหน้าเเล้วนั้น ดร.คุชชิ่ง รู้สึกกระอักกระอ่วนมาก เมื่อเห็นท่านลูบเนื้อลูบตัวบุตรชายคนเล็กที่เต็มไปด้วยสะเก็ดแผลจากโรคฝีดาษ จึงต้องกล่าวคำอำลา เขากระซิบบอกข้าพเจ้าว่า ในครอบครัวมีคนเป็นโรคฝีดาษ ๔ คน ดร.แมกกิลวารี ช่วยปิดบทสนทนาว่า ข้าพเจ้าใคร่รู้เส้นทางการค้า และภูมิประเทศของเมืองพะเยา

ผีอารักษ์เมือง คือ เจ้าคำแดง วิญญาณบรรพบุรุษของพวกลัวะที่เคยปกครองเมืองพะเยาในสมัยโบราณ กล่าวว่า ท่านเป็นลูกหลานของพญาเจือง

เวียงโบราณที่ตั้งอยู่ในเขตเมือง มีดังนี้ เวียงต๋ำ เวียงต๋อม เวียงเมือง เวียงแห้ง เวียงจอมทอง เวียงปู่ล่าม และเวียงมัทราช

นอกจากนี้ยังมีเวียงรอบนอก ได้แก่ เวียงเทิง ทางทิศตะวันตก ระหว่างดอยมันหมู้กับแม่วัง มี เวียงหมูบุ่น และเวียงแก้ว ซึ่งใช้เวลาเดินทางไปทิศตะวันออกเฉียงใต้ ๒ วัน

การเดินทางข้ามดอยมันหมู้ถึงแม่วัง และเดินจากลุ่มแม่วังถึงเมืองละคอร ใช้เวลา ๘ วันครึ่ง หากไปเมืองเชียงใหม่ทางดอยสะเก็ด ใช้เวลา ๕ วัน หากนั่งช้างไปเมืองเชียงของ ที่อยู่ริมแม่อิง ใกล้ปากแม่น้ำโขง ใช้เวลาเดินทาง ๖ วัน

ข้อมูลเรื่องการขนข้าวจากเมืองพะเยาไปขายเมืองละคอร เพราะฝนแล้งนั้น เจ้าหลวงบอกว่า ช้างหนึ่งเชือก บรรทุกข้าว หนัก ๒๖๖ ปอนด์ เดินทาง ๗๑ ไมล์ เสียค่าใช้จ่าย ๑๓ รูปี ๘ แอนนา อัตราแลกเปลี่ยน ๑ชิลลิง ๕ เพนซ์ เท่ากับ ๑ รูปี ดังนั้นจะเสียค่าใช้จ่าย ๒ ชิลลิง ๓ เพนซ์ ต่อตันต่อไมล์

ในพม่า รถไฟขนข้าว เสียค่าใช้จ่าย ครึ่งเพนนี ต่อตันต่อไมล์ ค่าจ้างช้างขนข้าวแพงเป็น ๔๐ เท่า ราคาปลาแห้งในเมืองเชียงใหม่แพงกว่าเมืองพะเยา ๒ เท่า

ในรายงานของมิสเตอร์ อาร์เชอร์ ระบุว่า

“อุตสาหกรรมหลักของเมืองพะเยาคือ การประมง และเป็นชุมทางสำคัญจากเมืองเชียงรายไปหัวเมืองลาวใต้ อาจกล่าวได้ว่า เป็นศูนย์กลางของเมืองพิงค์เชียงใหม่ เพราะใช้ระยะเวลาเดินทาง ๖ วัน เท่าๆ กัน ไปเมืองสำคัญทั้ง ๕ คือ เมืองเชียงใหม่ เมืองเชียงแสน เมืองน่าน เมืองแพร่ และเมืองละคอร”

ช่วงที่เรามาถึงเมืองพะเยานั้น ฝีดาษระบาดได้ ๑๒วันแล้ว เป็นสาเหตุให้คนตาย ๗๐ คน

เรือนทุกหลังที่ไปเยือนมีเเต่โรคร้าย ระหว่างที่เราอยู่ในเมืองมีคนตาย ๕-๗ คนทุกวัน

เสียงเด็กกรีดร้องด้วยความทุกข์ทรมานจากโรคฝีดาษ ทำให้หัวใจของเราแหลกสลาย เสียงฆ้องใบใหญ่ ทุ้มนุ่มไพเราะอย่างที่ไม่เคยได้ยิน ดังเวลา ๒๓.๐๐ นาฬิกาทุกคืน ยามขนศพออกจากเมืองไปฝัง

หากเปรียบสยามกับหัวเมืองล้านนา ก็คงเหมือนเมืองพะเยา ที่ติดโรคระบาด แม่น้ำเน่าเหม็น แต่จากนี้ไป เราจะไปเยือนเมืองงาวที่ถูกสุขลักษณะกว่า ตั้งอยู่ริมเเม่น้ำใสสะอาด และไหลแรง ฯ

สุทธิศักดิ์ ถอดความ

ภาพจาก hugchiangkham.com

A thousand miles on an elephant in the Shan states
Hallett, Holt Samue

6
ภาพเก่ามากๆ ครูบาศรีวิชัย ตนบุญแห่งล้านนา ไม่ทราบปีที่ถ่าย

หลวงปู่มั่น ภูริทัตโต ท่านเคยกล่าวว่า

"หากพระในเมืองเชียงใหม่ทั้งปวง ประพฤติธรรมตามสมควรแก่ธรรม เยี่ยงพระครูบาศรีวิไชยนี้ได้ การพระศาสนาในเชียงใหม่จะเจริญรุ่งเรืองยิ่งๆ ขึ้นไปกว่านี้อีก สักเพียงไหนหนอ"

7
บางข้อมูลเขียนแบบนี้ เจ้าสิงห์ชัย ณ เชียงตุง

เจ้าสิงห์ไชย ณ เชียงตุง เป็นราชบุตรของ เจ้าก้อนแก้วอินแถลง กับ เจ้านางบัวทิพย์หลวง มีพระพี่น้องที่เกิดจาก เจ้านางบัวทิพย์หลวง รวม 5 องค์

- เจ้านางแว่นแก้ว ณ เชียงตุง ( ได้เป็น มหาเทวี เจ้าฟ้าลอกจอก)

- เจ้านางสุคันธา ณ เชียงตุง (ได้สมรสกับ เจ้าอินทรนนท์ ณ เชียงใหม่ ราชบุตรของ พลตรีเจ้าแก้วนวรัฐ ณ เชียงใหม่)

- เจ้านางแว่นทิพย์ ณ เชียงตุง (ได้เป็นชายาของ เจ้าฟ้าแสนหวี ภายหลังได้หย่าร้าง)

- เจ้าสิงห์ไชย ณ เชียงตุง (ในรูป ได้ชายา เป็นบุตรสาวของพ่อค้าอัญมณี ชาวพม่า)

- เจ้าแก้วมาเมือง

8
จุดสิ้นสุดระบบ “เจ้าผู้ครองนคร” เมื่อเจ้าจักรคำขจรศักดิ์เมืองลำพูน พิราลัย พ.ศ. 2486
ผ่านมาแล้ว 76 ปีที่เจ้าจักรคำขจรศักดิ์เจ้าผู้ครองนครลำพูนองค์ที่ 10 เจ้าหลวงเมืองลำพูนองค์สุดท้ายพิราลัย ได้เห็นในเว็บไซต์ SILPA-MAG.COM ลงเรื่องที่น่าสนใจจึงได้นำให้ได้อ่านและได้นำภาพเจ้าหลวงจักรคำขจรศักดิ์มาให้ชมกันครับ ไม่ได้อธิบายข้อมูลได้ภาพนะครับเจ้าหลวงจักรคำขจรศักดิ์สังเกตุได้คือท่านใส่แว่นตาเกือบทุกภาพมีอยู่ภาพเดียวที่ไม่ใส่แว่นตา
เผยแพร่ วันอังคารที่ 5 พฤศจิกายน พ.ศ.2562
นับตั้งแต่ราชวงศ์ทิพย์จักรปลดแอกล้านนาจากพม่า และเข้ามาสวามิภักดิ์ต่อสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีราว พ.ศ. 2317 เรื่อยมาจนถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ “เจ้านายฝ่ายเหนือ” มีอำนาจในการปกครองตนเองค่อนข้างมาก ดำรงฐานะเป็น “เจ้าประเทศราช” ที่ต้องส่งบรรณาการถวายพระมหากษัตริย์รัฐสยามอยู่เสมอ กระทั่งรัฐสยามปรับปรุงระบอบการปกครอง รวบอำนาจเจ้าประเทศราชและผนวกดินแดนล้านนาเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของสยาม โดยกว่าระบอบเจ้าประเทศราชถึงกาลสิ้นสุดลงก็เมื่อ พ.ศ. 2486

เนื่องจากล้านนามีการรวมตัวแบบรัฐหลวม ๆ สานสัมพันธ์ด้วยระบอบเครือญาติ เจ้าประเทศราชในล้านนาจึงดำรงตำแหน่งเป็น “เจ้าผู้ครองนคร” โดยแบ่งออกเป็น 3 สายหลักคือ สายราชวงศ์ทิพยจักรหรือเจ้าเจ็ดตนที่ครองเมืองเชียงใหม่ ลำพูน และลำปาง สายราชวงศ์แพร่หรือเทพวงศ์ และราชวงศ์น่าน (บ้างเรียกกาว, ภูคา) เจ้านายฝ่ายเหนือสามารถปกครองตนเองในระดับหนึ่ง กระทั่งถูกลดบทบาททางการเมือง การปกครอง เศรษฐกิจ ศาสนา ฯลฯ เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 มีพระราชดำริปฏิรูปการปกครอง

อ่านเพิ่มเติม : “เจ้าพ่อทิพย์ช้าง” ต้นวงศ์ “เจ้าเจ็ดตน” ผู้ปลดแอกลำปางจากพม่า แต่ภายหลังกลับสวามิภักดิ์พม่า?

เจ้านายฝ่ายเหนือถูกลดบทบาทเรื่อยมาจนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 กระทั่งมีปัญหาประการสำคัญคือ เจ้านายฝ่ายเหนือที่เป็นเจ้าผู้ครองนครหรือ “เจ้าหลวง” ในแต่ละเมืองนั้นถึงแก่พิราลัยไปหลายพระองค์ ตำแหน่งเจ้าผู้ครองนครจึงว่างลงเนื่องจากต้องรั้งรอให้รัฐสยามเป็นผู้แต่งตั้งขึ้นปกครอง แม้ในทางการเมืองและเศรษฐกิจนั้น เจ้าผู้ครองนครแต่ละเมืองจะไม่มีบทบาทใด ๆ อีกต่อไปแล้วก็ตาม

กรมพระนครสวรรค์วรพินิตมีพระดำริว่าควรยกเลิกการแต่งตั้งเจ้าผู้ครองนครในล้านนา เพราะตำแหน่งนี้หมดความสำคัญลงไปแล้วและชาวบ้านในท้องถิ่นก็ไม่นิยม ขณะที่กรมพระยาดำรงราชานุภาพมีพระดำริว่าการแต่งตั้งเจ้าผู้ครองนครเป็นสิ่งสำคัญ แต่ไม่อาจให้เงินเดือนหรือเงินปีเท่าเดิมได้ ซึ่งเรื่องเงินเดือนนี้สร้างปัญหาต่อทั้งสองฝ่าย เนื่องจากเจ้านายฝ่ายเหนือสูญเสียอำนาจการเก็บภาษีและไม่สามารถปรับตัวได้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงด้านเศรษฐกิจ ก็ประสบปัญหาหนี้ท่วมตัวจึงต้องหวังพึ่งให้รัฐบาลสยามช่วยเหลือ ขณะที่รัฐสยามเองก็จำต้องตัดค่าใช้จ่ายลงเช่นกัน

รัชกาลที่ 7 มีพระราชดำริให้ล้านนาเป็น “ไทย” ตามพระราชดำริว่า “…แต่รัฐประศาสนของเรานั้นต้องการให้ลาวเปนไทยมากกว่าที่จะให้คงเปนลาว เจ้าลาวที่ตั้งนั้นอยากจะคิดเลิกทีละเล็กทีละน้อย จนไม่เหลือเลยคงเปนแต่สกุลไทยอันมีชื่อเสียง…” และ “…เราจะยังตำแหน่งเจ้าผู้ครองนครต่อไปหรือจะมีหนทางอื่นที่จะจัดการปกครองให้เข้ารูปเหมือนส่วนอื่น ๆ ในราชอาณาจักร เพื่อสภาพเอกชาติโดยหาหนทางอื่นที่จะยกย่องวงศ์สกุลของเจ้านายภาคพายัพนี้ไว้ให้สมแก่ความชอบในชั้นเดิมนั้น…”

ที่ประชุมอภิรัฐมนตรีจึงมีความเห็นว่า จะเปลี่ยนตำแหน่งจากเจ้าผู้ครองนครเป็นผู้ว่าราชการจังหวัด การเลือกผู้ว่าฯ ให้เลือกเจ้านายฝ่ายเหนือก่อน หากไม่มีผู้สมควรจึงแต่งตั้งข้าราชการสยามตามความเหมาะสม ส่วนเงินเดือนหรือผลประโยชน์อื่นอันจะเป็นการเชิดชูเกียรติยศและความจงรักภักดีที่มีมาแต่เก่าก่อนนั้นจะให้ขึ้นอยู่กันพระราชวินิจฉัยและพระมหากรุณาของรัชกาลที่ 7 ที่จะทรงพระกรุณาพระราชทานมากน้อยเท่าใด

หลังจากรัชกาลที่ 7 เสด็จฯ กลับจากการประพาสมณฑลพายัพ ทรงเรียกประชุมเสนาบดีสภาเรื่องการแต่งตั้งเจ้าผู้ครองนคร สรุปได้ว่า หากเจ้าผู้ครองนครคนปัจจุบันถึงแก่พิราลัย จะไม่มีการแต่งตั้งเจ้าผู้ครองนครอีกต่อไป โดยจะทรงชุบเลี้ยงเจ้านายฝ่ายเหนือตามความดีความชอบเพื่อเปลี่ยนเมืองในล้านนาให้เป็นเหมือนกับเมืองอื่น ๆ ในพระราชอาณาเขตทั้งหมด นอกจากตำแหน่งเจ้าผู้ครองนครแล้ว ยังรวมถึงตำแหน่งเสนา 6 ตำแหน่ง อันเป็นรูปแบบการปกครองแต่เดิมของล้านนา หากเจ้านายฝ่ายเหนือดำรงตำแหน่งนี้ถึงแก่กรรม ก็จะไม่มีการแต่งตั้งตำแหน่งดังกล่าวสืบต่อไปอีกเช่นกัน

พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินประพาสมณฑลพายัพ ขบวนรถไฟพระที่นั่งถึงยังสถานีเชียงใหม่
เมืองแพร่ ไม่มีการแต่งตั้งเจ้าผู้ครองนครมาตั้งแต่ เจ้าพิริยเทพวงษ์ ถึงแก่พิราลัยเมื่อ พ.ศ. 2445

เมืองลำปาง ไม่มีการแต่งตั้งเจ้าผู้ครองนครมากตั้งแต่ เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต ถึงแก่พิราลัยเมื่อ พ.ศ. 2465 ส่วนเจ้าราชบุตร (แก้วเมืองพวน ณ ลำปาง) ที่ดำรงตำแหน่งต่อนั้นเป็นแต่เพียง “ผู้รั้ง” ตำแหน่งเจ้าผู้ครองนคร และไม่ได้มีการสถาปนาจากตำแหน่ง “เจ้าราชบุตร” ขึ้นเป็น “เจ้าหลวง” ดังนั้นจึงไม่ถือเป็นเจ้าผู้ครองนคร

เมืองน่าน ไม่มีการแต่งตั้งเจ้าผู้ครองนครมาตั้งแต่ เจ้ามหาพรหมสุรธาดา ถึงแก่พิราลัยเมื่อ พ.ศ. 2474

ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 รัฐบาลสยามยังคงยึดแนวพระราโชบายของรัชกาลที่ 7 ที่จะไม่แต่งตั้งเจ้านายฝ่ายเหนือขึ้นเป็นเจ้าผู้ครองนครอีก แต่กรณีเมืองน่านนั้นแตกต่างออกไป เพราะมีความเสี่ยงในการถูกคุกคามจากฝรั่งเศส และเมื่อ พ.ศ. 2476 มีจดหมายจากเจ้านายและราษฎรเมืองน่านร้องขอให้แต่งตั้งเจ้าราชวงศ์สิทธิสาร ณ น่าน อายุ 70 ปี เป็นเจ้าผู้ครองนครน่านสืบต่อ

คณะราษฎรส่งพระยาจ่าแสนยบดีไปสืบข่าวที่เมืองน่าน จนได้ความเห็นว่าควรจะแต่งตั้งเจ้าผู้ครองนครน่าน แต่ขณะที่กลับมากรุงเทพฯ เกิดรัฐประหารจนทำให้พระยาจ่าแสนยบดีเสียชีวิตโดยไม่ได้เสนอเรื่องดังกล่าวต่อที่ประชุม ท้ายสุดรัฐบาลเห็นว่าไม่ควรแต่งตั้งตำแหน่งดังกล่าวอีกต่อไป เรื่องนี้จึงเป็นอันยุติ

ต่อมาเมื่อ พ.ศ. 2476 ได้ผ่านพระราชบัญญัติบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2476 มีผลบังคับใช้เมื่ิอ 9 ธันวาคม 2476 ส่งผลให้ยกเลิกมณฑลพายัพ และเปลี่ยนรูปแบบการปกครองเป็นจังหวัดแทน แต่ตำแหน่งเจ้าผู้ครองนครยังคงมีอยู่ในเมืองเชียงใหม่และลำพูน

เมืองเชียงใหม่ ไม่มีการแต่งตั้งเจ้าผู้ครองนครมาตั้งแต่ เจ้าแก้วนวรัฐ ถึงแก่พิราลัยเมื่อ พ.ศ. 2482 แม้จะมีการเสนอชื่อระหว่างเจ้าราชบุตรที่มีนิสัยซื่อสัตย์แต่ไม่เป็นผู้กว้างขวาง กับเจ้าพงษ์อินทร์ที่สนิทสนมกับมิชชันนารีให้เป็นเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่พระองค์ใหม่ แต่รัฐบาลสยามมีความกังวลว่าเจ้านายเชียงใหม่จะหันไปใกล้ชิดกับชาติตะวันตก ซึ่งอาจนำความยุ่งยากมาในภายหลัง จึงไม่มีการแต่งตั้งตำแหน่งดังกล่าวอีกต่อไป

เมืองลำพูน ไม่มีการแต่งตั้งเจ้าผู้ครองนครมาตั้งแต่ เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ ถึงแก่พิราลัยเมื่อ พ.ศ. 2486

พลตรีมหาอำมาตย์โท เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ พระนามเดิม เจ้าน้อยจักรคำ ประสูติเมื่อวันที่ 19 พฤษภาคม พ.ศ. 2418 ที่คุ้มหลวงนครลำพูน เป็นพระโอรสในเจ้าอินทยงยศโชติกับแม่เจ้ารถแก้ว ดำรงตำแหน่งเจ้าอยู่ครองนครลำพูนตั้งแต่ พ.ศ. 2454-2486

เจ้าจักรคำขจรศักดิ์
เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ก็เฉกเช่นเดียวกับเจ้าผู้ครองนครในล้านนาพระองค์อื่น ๆ ที่ถูกลดบทบาททางการเมืองและเศรษฐกิจไปมาก แม้จะประสบปัญหาด้านการเงินอยู่บ้าง แต่พระองค์ก็ทรงบริหารจัดการทรัพย์สินส่วนพระองค์เป็นอย่างดี ทรงบริจาคเงินเพื่อพัฒนาบ้านเมืองโดยตลอด เช่น บริจาคที่ดินสร้างโรงเรียน บริจาคเงินซื้ออาวุธ สงเคราะห์ชาวบ้าน ทำนุบำรุงศาสนา ด้วยพระจริยวัตรและพระกรณียกิจที่ช่วยสนับสนุนการทำงานของรัฐบาลสยามอยู่ตลอดมา พระองค์จึงได้รับการดูแลจากรัฐบาลสยามอย่างดี เมื่อครั้งที่ประชวรด้วยพระโรคเนื้องอกในกระเพาะปัสสาวะ ได้เสด็จมารักษาพระองค์ที่โรงพยาบาลศิริราช ในการอุปถัมภ์ของจอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีในสมัยนั้น

ขณะประทับที่โรงพยาบาล ต่างก็มีบรรดาข้าราชการ ผู้สำเร็จราชการ ผู้แทนพระองค์ ฯลฯ มาเยี่ยมอาการเจ้าจักรคำขจรศักดิ์อยู่เสมอ กระทั่งพระอาการมีแต่ทรงกับทรุด จึงทรงขอลากลับไปรักษาพระองค์ที่คุ้มหลวงเมืองลำพูน นายกรัฐมนตรีจึงให้จัดรถไฟขบวนพิเศษจากกรุงเทพฯ ขึ้นไปส่งเสด็จถึงเมืองลำพูน กระทั่งถึงแก่พิราลัยเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน พ.ศ. 2486

การที่เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ถึงแก่พิราลัยและไม่ได้มีการแต่งตั้งตำแหน่งเจ้าผู้ครองนครในล้านนา จึงอาจนับได้ว่าระบบเจ้าประเทศราชได้ถึงกาลสิ้นสุดลงไปด้วยอย่างเป็นทางการ แม้ในทางพฤตินัยและนิตินัย ตำแหน่ง “เจ้าประเทศราช” และ “เจ้าผู้ครองนคร” จะหมดบทบาทและความสำคัญลงไปนานแล้วก็ตาม

ราว พ.ศ. 2317 ที่ราชวงศ์ทิพย์จักรและชาวล้านนาเข้าสวามิภักดิ์สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ล่วงเลยถึง พ.ศ. 2486 ที่เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ถึงแก่พิราลัย เป็นระยะเวลากว่า 170 ปีที่ล้านนาดำรงฐานะเป็นประเทศราช นับแต่นั้นจึงถือได้ว่าล้านนาถูกผนวกเป็นส่วนหนึ่งของรัฐสยาม-ไทยโดยสมบูรณ์

อ้างอิง :

พงศาวดารโยนก ฉบับหอสมุดแห่งชาติ. (2504). กรุงเทพฯ : รุ่งเรืองรัตน์.

วรเทวี (ณ ลำพูน) ชลวณิช. (2550). ที่ระลึกในงานบูรณะกู่บรรจุอัฐิเจ้าผู้ครองนครลำพูน ชายา และเจ้านายสกุล ณ ลำพูน ณ เชียงใหม่. กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.

เนื้ออ่อน ขรัวทองเขียว. (2560). เปิดแผนยึดล้านนา. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ : มติชน.

สรัสวดี อ๋องสกุล. (2557). ประวัติศาสตร์ล้านนา. พิมพ์ครั้งที่ 10 กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.

บทความเกือบทั้งหมดนี้นำมาจากเว็บไซต์ SILPA-MAG.COM เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 5 พฤศจิกายน 2562

ขอขอบคุณเพจ เล่าเรื่องรัฐฉานกับล้านนาและล้านช้าง ในสยามประเทศ

9
ภาพถ่ายทางอากาศ โดยคุณบุญเสริม ศาตราภัย เป็นบริเวณสี่แยกข่วงสิงห์ในปี พ.ศ 2512 ซึ่งบริเวณนี้ในอดีตเป็นทุ่งโล่งกว้าง มีบ้านเรือนและตึกสมัยใหม่อยู่บ้างประปราย ถนนเส้นใหญ่ที่เห็นคือถนนซุปเปอร์ไฮเวย์ ส่วนถนนเส้นตัดไปยังอำเภอแม่ริมหรือถนนโชตนายังเป็นถนนสองเลนเส้นเล็กๆ ผ่านมา50ปีความเปลี่ยนแปลงเจริญรุดหน้าไปอย่างไม่หยุดยั้งจนไม่อาจย้อนกลับได้อีก

ขอบคุณเพจ เรื่องเล่าชาวล้านนา

10
ในประวัติความเป็นมาของเมืองเชียงใหม่นั้น ลำน้ำห้วยแก้วเป็นทางน้ำสำคัญยิ่ง เพราะเป็นหนึ่งในคุณลักษณะของเมืองตามความเชื่อภูมิโหราศาสตร์ มาแต่ครั้งที่พระเจ้าเม็งรายสถาปนาเชียงใหม่เป็นราชธานีของล้านนา ด้วยเป็นทางนำน้ำที่ไหลรินจากดอยสุเทพมาเติมเต็มคูเมือง ใช้สำหรับอุปโภคบริโภคยามสันติ และเป็นแนวป้องกันข้าศึกยามสงคราม

ก่อนสร้างเมืองเชียงใหม่ห้วยแก้วน่าจะเป็นทางน้ำธรรมชาติที่จะระบายน้ำจากเชิงดอยสุเทพลงสู่แม่น้ำแม่ข่าและแม่น้ำปิง แต่เมื่อสร้างเมืองเชียงใหม่บนที่ราบเชิงดอยสุเทพกับแม่น้ำทั้งสองสาย ห้วยแก้วจึงไหลตามคูอ้อมเมือง

ในแผนที่โบราณจึงพบว่าแนวทางน้ำห้วยแก้วน่าจะเป็นแนวเดียวกับถนนห้วยแก้ว (ในปัจจุบัน) เริ่มจากเชิงดอยสุเทพมาจนถึงสี่แยกโรงแรม (รินคำ) จากนั้นจะแบ่งออกเป็นสองสาย สายแรกยังคงไหลต่อเนื่องตามแนวถนนห้วยแก้ว ผ่านบริเวณหน้ากาดสวนแก้ว จนไปเชื่อมต่อกับคูเมืองตรงแจ่งหัวลิน ก่อนที่จะแยกไปเชื่อมต่อกับแม่ข่าตรงแจ่งศรีภูมิ ส่วนที่เหลือก็ไหลตามคูเมืองไปทางทิศใต้

สายที่สองจะแยกลงมาทางตะวันออกเฉียงใต้ ไปเชื่อมต่อกับคูเมืองตรงบริเวณประตูสวนดอก แล้วก็ไหลตามคูเมืองไปต่อกับทางน้ำอีกสายตรงแจ่งกู่เฮือง ที่จะไหลอ้อมเมืองทางใต้ไปลงแม่ปิง หรือไหลตามคูเมืองทิศใต้ไปบรรจบกันที่แจ่งกะต้ำ ก่อนที่จะไหลตามทางน้ำไปแม่ข่าและแม่ปิง เป็นที่น่าสังเกตว่าด้วยเครือข่ายทางน้ำที่เป็นระบบและสอดคล้องกับสภาพภูมิประเทศ ทำให้บริเวณนี้ของเมืองเชียงใหม่ไม่เคยเจอะเจอกับอุทกภัยแม้แต่ครั้งเดียว

ในสมัยเมื่อร้อยปีก่อนห้วยแก้วมีน้ำไหลใสสะอาด พระราชชายาเจ้าดารารัศมีจะสร้างพระตำหนักริมห้วยแก้ว (บริเวณใกล้กับกาดสวนแก้วในปัจจุบัน) เพื่อเสด็จลงสรงน้ำและสระพระเกศาในห้วยแก้วทุกวัน เสียดายว่าการขยายผิวจราจรถนนห้วยแก้วนั้นเลือกวิธีถมห้วยแก้ว แล้วฝังท่อระบายน้ำคอนกรีตขนาดเล็กแทน นอกจากจะทำลายสภาพภูมิทัศน์ที่สวยงามร่มรื่นด้วยมีทางน้ำธรรมชาติแล้ว ขนาดท่อก็เล็กไม่สัมพันธ์กับปริมาณน้ำในฤดูฝน จึงนำมาซึ่งปัญหาน้ำล้นเอ่อท่วมถนนและบริเวณสองข้างถนนตลอดมา และเชื่อว่าถ้าเปิดฝาท่อก็จะพบว่าน้ำขุ่นและสกปรก ด้วยท่อระบายน้ำฝนนี้กลายเป็นท่อระบายน้ำเสียจากบ้านเรือน ร้านค้า และศูนย์การค้าในย่านนั้น

แต่ที่เลวร้ายที่สุดคงจะเป็นสาขาที่สองของห้วยแก้ว ที่เริ่มแยกตรงถนนรินคำ แนวทางน้ำน่าจะอยู่กลางพื้นที่ที่เคยเป็นโรงแรม ไหลผ่านบ้านพักอาศัยในย่านนิมมานเหมินท์ที่โด่งดังในปัจจุบัน และคณะแพทยศาสตร์และโรงพยาบาลมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ทางน้ำนี้ปรากฏว่าเป็นเหตุให้ทางน้ำส่วนใหญ่ถูกถม ส่วนที่เหลือเลยเป็นบ่อน้ำเน่า ที่ร้ายแรงที่สุดคงจะเป็นจุดเชื่อมต่อตรงปลายห้วยแก้วกับคูเมืองตรงประตูสวนดอก ซึ่งปัจจุบันเป็นที่ตั้งโรงงานบำบัดน้ำเสียของโรงพยาบาล

ชะตาชีวิตของห้วยแก้วอาจเหมือนกับสาวน้อยที่เคยสวยใส แต่ถูกชายหนุ่มชื่อเจริญ ก้าวหน้า และ (ทัน) สมัยรุมโทรม จนไม่เหลือเค้าสาวงามแห่งเชียงใหม่ อาจเป็นห้วย (แม่) สายของเทียรี่ คาราบาว กลับบ้านไม่ทันเห็นหน้าแม่

...จึงได้แต่หวังว่าจะมีใครช่วยฟื้นชีวิต “ห้วยแก้ว” ที่ยังเหลืออยู่บ้าง...


ผู้เขียน : ปริญญา ตรีน้อยใส

ภาพนี้ถ่ายโดยชาวต่างชาติในปี พ.ศ.2489 จะเห็นธารน้ำห้วยแก้วชัดเจนขนาบกับถนนที่เป็นเพียงทางเกวียนเท่านั้นและร้างไร้ที่อยู่อาศัย

11
วีรกรรมของเจ้าพ่อทิพพช้าง เมื่อครั้งยิงท้าวมหายศที่วัดพระธาตุลำปางหลวง
จากตำนานเมืองเชียงใหม่ ซึ่งจารึกไว้ในใบลาน มีการเขียนเป็นภาษาไทย แต่คำศัพท์ยังคงเป็นภาษาล้านนาอยู่มาก ข้าฯแปลเอาตามความเข้าใจ แม้นผิดพลาดก็ขออภัยมา ณ ที่นี้ ครับ

ทิพพจักก์วเนจอร(พรานป่า)จึงป่อน(บ่อน=รวมพล)เอาคนดีไว้เนื้อเชื่อใจกัน ๓ คน คือหมื่นยศ ๑ หมื่นชิด ๑ น้อยทะ ๑ ยามเดิก็(ดึก)เวลาคนหลับพร่องยังพร่อง (เวลาคนหลับบ้างยังไม่หลับบ้าง)จึงพากันเข้าแวด(ล้อม)วัดลำพาง(ปางหลวง) จัดแจงคนเฝ้าอยู่ซู่ปะตู(ทุกประตู)มีคำสัญญาไว้ว่า คันเดือดดัง (ถ้ามีเสียงดัง)ทาง(ข้าง)ในเขาแตกออกมา หื้อสู(ให้พวกเจ้า)อยู่นี่แล้วฟันเนิอ(เน่อ) ว่าอั้นบอกแบบนั้นแล้ว)แล้วทิพพจักก์วเนจอรค็(ก็)พาเอาหมื่นยศ หมื่นชิด น้อยทะ คลานดั้นเข้าท่อน้ำ
เขาบ่ฮู้(ไม่รู้)จักว่า ผู้ใด(คนไหน)เป็นท้าวมหายส จิ่งตริ(จึง)ถามว่า เจ้าท้าวมีไหน (อยู่ตรงไหน) ตูข้า(ตัวข้า)เป็นคน(รับ)ใช้ลุกละพูนมา(มาจากลำพูน)ว่าอั้น ยามนั้นท้าวมหายสเหล้น(เล่น)หมากรุกอยู่ ร้องตอบว่า คูมีหนี้ (กูอยู่นี่) จิ่ง(จึง)รู้จักแน่ ทิพพจักก์วเนจอรยกสินาด(ปืนไฟ) ยิงท้าวมหายสท่าวแบลง (ล้มแผ่ลง)แล้วค็ไล่แทงไล่ฟัน เดือดดัง(เสียงดัง)เป็นโกลาหล ชาวเดียว(พวกเดียว)เขาฟันแทงกันก็มี แตกยัดเยียดออกปะตู(ประตู)หมู่คน ๓ ร้อยอยู่ข้างนอก แทงฟันตายเป็นอันมาก แตกกระจัดกระจาย ไล่ติดตามเถิง(ถึง)ปากคลอง (กอง=ถนน)ปล้ำไม้(ฟันต้นไม้)ถมทางเสียแหน้น(แน่น)หนาแล้วพากันกลับคืน เถิง รางสัตต์ (ห้างฉัตร)สักการะปูชายื่นโยงเจ้าอารักข์ขุนตาน แล้วคืนมายอบยั้ง(หยุด)ป่าแก้ว แล้วจิ่งเรียกร้องข้าเจ้าไพร่ไทเจ้านายเท้าขุนสรมณพราหมณ์ หื้อออกมาหาบ้านเมือง หอไผเรือนมัน(สร้างบ้านของตัวเอง) หาไร่หานา บ้านเมืองสุขเกษมชุ่มเอยน(เย็น) ไพร่ยุ(อยู่)ค้า ข้ายุขาย เป็นหว่างเป็นคราวก่อนหั้นแล(เหมือนเมื่อก่อน)....

12
กาดเชียงคำในปี พ.ศ.2481

แอ่วกาด เป็นภาษาพื้นถิ่นพายัพแปลว่า เที่ยวตลาด, ไปตลาด, ไปจับจ่ายแลกเปลี่ยนสินค้าที่ตลาด กาดมีหลายประเภท เช่น กาดเจ๊า เป็นตลาดเช้าตรู่จนถึงสาย กาดแลง เข้าตั้งแต่ช่วงบ่ายแก่ๆ จนถึงเย็นค่ำ ส่วนกาดที่เข้่าตลอดทั้งวันจะเรียกว่า กาดหมั้ว หรือ กาดเริง (เริงปอย = ไปเที่ยวงานปอยทั้งวัน)​ และมีตลาดสัปดาห์หรือแต่ละเดือนจะเข้าตลาดครั้งหนึ่งเรียกว่า กาดนัด (พึ่งมีมาไม่นาน)​ ถ้าเป็นตลาดวัวควาย เรียกว่า กาดงัว กาดควาย นอกจากขายสัตว์แล้วยังมีสินค้ามากมาย

ในบางครั้งกาดจะถูกเรียกตามชื่อบุคคลหรือสถานที่ เช่น กาดอุ้ยทา กาดอุ้ยแก้ว กาดทุ่งฟ้่าบด กาดศรีบุญยืน และกาดขนาดใหญ่ระดับจังหวัดหรืออำเภอมักจะเรียกว่า กาดหลวง

กาดเป็นพื้นที่ทางวัฒนธรรมของผู้คนทุกเพศ ทุกวัย ทุกเชื้อชาติ เป็นพื้นที่แสดงถึงความอุดมสมบูรณ์ทางด้านอาหารของผู้คนในเมืองนั้นๆ

กาด นอกจากเป็นแหล่งรวมอาหารทุกชนิดแล้ว ยังเป็นศูนย์รวมข่าวสาร จริง/เท็จ ทุกระดับ

รูป : กาดเชียงคำในปี พ.ศ.2481, ดร.โรเบิร์ต ลาริมอร์ เพนเดิลตัน, Wisuwat Buroot
เครดิต..ราชอาณาจักรล้านนา.

13
เตาเผาถ่านระหว่างเส้นทางสันทราย-จอมทอง 13 ธันวาคม พ.ศ.2478

เตาดินหรือเตาดินเหนียวก่อ มีรูปลักษณะคล้ายจอมปลวก หรือรูปครึ่งวงกลมทรงรี

ภาพ : เตาเผาถ่านระหว่างเส้นทางสันทราย-จอมทอง 13 ธันวาคม พ.ศ.2478, ดร.โรเบิร์ต ลาริมอร์ เพนเดิลตัน, Wisuwat Buroot.

14
คุ้มหลวงลำปางถูกขายทอดตลาด : กรณีเจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิตถึงแก่พิราลัยใน พ.ศ.2465 และมีหนี้สินจำนวนมาก แม้แต่เครื่องประดับยศหน้าพระศพและเครื่องไทยธรรมได้ถูกบรรดาเจ้าหนี้ยึดไปหมดทำให้ไม่มีเงินในการจัดงานศพ เมื่อรัชกาลที่ 7 ประพาสมณฑลพายัพ ทรงแต่งตั้งพระราชชายาเจ้าดารารัศมีเป็นประธานกรรมการปลงศพและพระราชทานเงินช่วยเหลือส่วนพระองค์ 2,000 บาท กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงช่วยหาเงินทำศพจากบริษัทป่าไม้ได้อีกจำนวนหนึ่ง รวมกับเงินบริจาคของเจ้าแก้วนวรัฐจึงสามารถจัดงานพระราชทานเพลิงศพให้กับเจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิตได้ อย่างไรก็ตามหลังจากงานศพของเจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต รัชกาลที่ 7 มีพระราชดำริไม่ให้รัฐบาลออกเงินช่วยศพของเจ้าประเทศราชอีกต่อไป

หลังจากงานพระราชทานเพลิงศพ รัชกาลที่ 7 ทรงรับอุปการะเจ้าบุญส่งซึ่งเป็นบุตรคนเล็กของเจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิตมาเลี้ยงดูในพระบรมมหาราชวังเพื่อฝึกอ่านหนังสือก่อนที่จะส่งไปโรงเรียนมหาเล็กหลวง กรุงเทพฯ อีกทั้งทรงเป็นประธานในพิธีโกนจุกให้กัยเจ้าบุญส่ง ในขณะที่เจ้าบุญสารเสวตร์ซึ่งเป็นบุตรชายคนโตและเพิ่งกลับจากอังกฤษเนื่องจากไม่มีเงินในการศึกษาต่อ รัชกาลที่ 7 ทรงให้กรมหลวงกำแพงเพชรอัครโยธินนำไปฝึกหัดราชการในกระทรวงพาณิชย์และคมนาคม

ในขณะที่คุ้มหลวงเมืองนครลำปางซึ่งสร้างไว้บนผืนเดียวกับศาลารัฐบาล เมื่อสิ้นเจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต เจ้าราชบุตร(บุตรเขย)​และเจ้าศรีนวล(ธิดาองค์โต)​รับเป็นผู้รับชอบมรดก แต่ไม่สามารถจัดการเรื่องหนี้สินได้ ทำให้เจ้าหนี้ยึดคุ้มหลวงเพื่อนำไปประมูลขายทอดตลาด กรมพระยาดำรงราชานุภาพซึ่งรับทราบปัญหาหนี้สินของเจ้านายสกุล ณ ลำปาง ทรงสรุปสถานภาพของบรรดาเจ้านายมณฑลพายัพภายหลังจากสยามเข้าควบคุมการปกครองไว้

คุ้มหลวงเมืองลำปางจึงกลายเป็นสมบัติชิ้นสุดท้ายที่ถูกขายทอดตลาดเพื่อนำไปใช้หนี้ คุ้มหลวงเมืองเชียงใหม่และเมืองน่านก็มีสภาพไม่ต่างกัน อย่างไรก็ตามเจ้าราชวงศ์ซึ่งเป็นเจ้านายชั้นผู้ใหญ่ผู้มีอาวุโสได้พยายามขอยืมเงินรัฐบาลไปประมูลซื้อเพื่อรักษาพระเกียรติยศ เนื่องจากศพของเจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิตยังคงตั้งอยู่ที่คุ้มและร้องขอให้รัฐบาลเป็นผู้รับซื้อไว้ เรื่องการซื้อคุ้มหลวงลำปางนี้ได้เข้าสู่ที่ประชุมสภาเสนาบดีโดยมีความเห็นต่างกันออกไป ส่วนหนึ่งเห็นว่าการขายคุ้มทอดตลาดจะช่วยให้การแต่งตั้งเจ้าหลวงเมืองลำปางยุติลงและไม่ขัดต่อพระบรมราโชบายที่ไม่ต้องการให้มีเจ้านายอีกต่อไป แต่กรมพระดำรงราชานุภาพและเจ้าฟ้าภาณุพันธุวงศ์วรเดชทรงเห็นว่า รัฐบาลควรซื้อคุ้มดังกล่าวได้เพื่อเป็นการเอาใจเจ้านายและรักษาเกียรติของรัฐบาลสยาม และมีความสำคัญเนื่องจากเป็นที่อยู่ของเจ้าหลวงทุกองค์ อีกทั้งเจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิตได้ขอไม้หลวงไปซ่อมแซมโดยทรงกังวลว่า ".... ศพเจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิตยังอยู่ที่คุ้มหลวงนั้น ถ้าต้องรื้อย้ายไปที่อื่นน่สจะลุกลามกระทบกระเทือนความรู้สึกของพวกเจ้าลาว ซึ่งถ้าใครได้ขึ้นำปที่ลำปางจะทราบเหตุการณ์เหล่านี้ได้ดี ซึ่งไม่มีเหยี่ยงอย่างที่จะยกรื้อศพเจ้าประเทศราชจากคุ้มไปไว้ที่อื่น...." ดังนั้น พระองค์ทรงให้พระยาเพ็ชรพิสัยศรีสวัสดิ์ ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่ รักษาการแทนสมุหเทศาภิบาลพายัพทำเรื่องร้องขัดทรัพย์ต่อศาลมิให้ขายทอดตลาดโดยอ้างของรัฐบาล

(ตัวเรือนแบบบ้านโบราณโคโลนีสองชี้น มีลายฉลุไม้,หน้าต่างเกล็ดแบบที่เห็นหลายแห่งในลำปางยาวไปทางกำแพงเก่าของ
คุ้มข้างกรมที่ดินทาสีเขียว ถ้ายังอยู่จะเป็นอาคารที่อลังการมาก หน้าไม้กระดานทั้งหน้าทั้งกว้างครับแต่ละแผ่น ห้อยผ้าม่านปักลายทั้งผืนวิจิตรประณีต มีอูปแดงตั้งอยู่หลายใบล้วนชั้นฝีมือสูงเชิงช่าง)

หนังสือเปิดแผนยึดล้านนา, ผศ.ดร.เนื้ออ่อน ขรัวทองเขียว, ศิลปวัฒนธรรม ฉบับพิเศษ

ภาพ : คุ้มหลวงนครลำปาง เพจ : คุ้มหลวงลำปาง ภาพจากเจ้าบุญส่ง ณ ลำปาง

ข้อมูลจาก ราชอาณาจักรล้านนา

15
5 ตุลาคม 2465 วันพิราลัย พลตรีมหาอำมาตย์โทเจ้าบุญวาทย์วงมานิตย์

"..... ขะเจ้าจำได้ว่าอาการป่วยเจ้าเฒ่าหลวงทรุดมาตั้งแต่ตะคืน เจ้าญิงศรีนวลเฝ้าในห้องจนแจ้ง สั่งหื้อคนตีก๊องตีกล๋องถวายสุดคืน พอแจ้งแล้วเป็นวันศีลใหญ่ออกวัสสา ปกติในคุ้มหลวงจะต้องเตรียมงานบุญใหญ่ แต่ปีนี้บรรยากาศหมองๆ มองไปทางไหนก็หวิวๆ วันนั้นคนมาเต็มคุ้มหลวง ...พอตอนงายวันศีลนั้นเจ้าเฒ่าหลวงก็เมือเมืองบน คนเฝ้าหน้าแท่นนอนเปิ้นไห้ ลามกันออกไปพากันไห้เต็มคุ้ม ข้าเจ้าก็กอดเจ้าบงไห้ไปตวยเปิ้น....."

จากบันทึก ความทรงจำของ เจ้าบุญศรี สุคำวัง ธิดา เจ้าญิงศรีนวลฯ

วันคล้ายวันพิราลัย พลตรี มหาอำมาตย์โท เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต (เจ้าหนานบุญทวงษ์) เจ้าผู้ครองนครลำปางองค์ที่ 13

เครดิต : แม่นายเปรม เมืองละกอน

หน้า: [1] 2 ... 38